Odpowiedzialność pracownika za powierzone mienie

Zgodnie z treścią przepisu zawartego w art. 124 k.p. pracownik, któremu powierzono z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się:

pieniądze, papiery wartościowe lub kosztowności,
narzędzia i instrumenty lub podobne przedmioty, a także środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze,

odpowiada w pełnej wysokości za szkodę powstałą w tym mieniu.

Pracownik odpowiada w pełnej wysokości również za szkodę w mieniu innym niż w/w, powierzonym mu z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się.

Odpowiedzialność ta różni się od ogólnej odpowiedzialności za mienie pracodawcy. Przede wszystkim tym, iż pracownik musi naprawić szkodę do jej pełnej wysokości, nie tylko rzeczywistą szkodę ale i utracone korzyści. Co ważne, należy pamiętać, iż podstawą tej odpowiedzialności jest nie tylko zawarcie odpowiedniej umowy, ale faktyczne powierzenie mienia.

Kiedy następuje skuteczne powierzenie mienia?

W piśmiennictwie zwraca się uwagę, iż co prawda umowa o odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie winna być zawarta na piśmie, jednakże niedochowanie tej formy nie powoduje nieważności umowy. „Faktyczne powierzenie mienia pracownikowi powinno nastąpić w takich warunkach, aby pracownik, który przyjął mienie, mógł nim dysponować, przy należytej staranności zabezpieczyć je przed dostępem osób niepowołanych i utrzymywać w stanie zgodnym z jego przeznaczeniem.” (vide: T. Romer, Komentarz do kodeksu pracy, LexisNexis 2008).
Szkoda

Wysokość szkody ustala się według cen z chwili ustalenia odszkodowania, chyba że okoliczności szczególne wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili, a w szczególności w dacie powzięcia wiadomości o niedoborze. Pracodawca może udowodnić wysokość wyrządzonej szkody za pomocą wszelkich środków dowodowych, albowiem to na nim spoczywa fakt jej udowodnienia. Zdaniem Sądu Najwyższego zmiana w tym zakresie jest niedopuszczalna (vide: wyrok Sądu Najwyższego z 19 marca 1999 r., sygn. akt I PKN 564/97)

Wyłączenie odpowiedzialności

Pracownik może zwolnić się od tej odpowiedzialności jedynie wtedy gdy wykaże, iż szkoda powstała z przyczyn, a więc takich za które on nie odpowiada, bądź powierzenie mienia było wadliwe lub pracodawca nie stworzył możliwości jego zabezpieczenia. Jednakże pracownik winien pamiętać, iż „potwierdzenie przez niego na jakimkolwiek dokumencie otrzymania towaru stanowi dowód, iż towar w ilości wskazanej w tym dokumencie został temu pracownikowi powierzony, przy czym forma potwierdzenia jest obojętna. Potwierdzenie takie może nastąpić na dokumencie, jakim pracodawca z reguły posługuje się w praktyce przy dostawach towarów, jak również każdy inny sposób świadczący o tym, iż pracownik potwierdza odbiór towaru.” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 września 1985 r., sygn. akt IV PR 200/85).

W sytuacjach, gdy pracodawcy dochodzą od pracowników naprawienia szkody bardzo często pracownicy bronią się tym, iż pracodawca nie zapewnił im odpowiednich warunków umożliwiających zabezpieczenie mienia. W orzecznictwie wskazuje się, iż zbyt ciasne pomieszczenia magazynowe, nadmierne obciążenie pracą świadczą o niewłaściwej organizacji pracy przez pracodawcę i uzasadniają obniżenie odszkodowania żądanego od pracownika (wyrok Sądu Najwyższego z 25 listopada 1977 r., sygn. akt IV PR 290/77).

Jednakże brak właściwej organizacji pracy nie zawsze wyłącza odpowiedzialność pracownika, musi on pozostawać w związku przyczynowym z powstałą szkodą. W orzecznictwie wskazuje się, iż np. na braki w należytej organizacji pracy nie może się powołać pracownik materialnie odpowiedzialny, który nie obciążył się wartością dostarczonego towaru, w takiej sytuacji braki organizacyjne nie pozostają bowiem w związku przyczynowym z powstałą szkodą w mieniu pracodawcy.

Reasumując wskazać należy, iż stopień przyczynienia się każdej ze stron do powstania szkody w mieniu pracodawcy jest badany przez sąd ad casum. Dlatego też, by skutecznie dochodzić swych praw przed sądem w opisanych wyżej sprawach, warto skorzystać z pomocy radcy prawnego.

Magdalena Muzyk r.pr.