Ocena dopuszczalności zawarcia umowy o pracę przez kobietę w ciąży

Wiele kobiet dowiadując się, że jest w ciąży, dąży do zawarcia umowy o pracę, aby w momencie porodu być objętą ubezpieczeniem społecznym i nabyć prawo do zasiłku macierzyńskiego. Należy jednakże pamiętać, iż fakt, iż umowa zawierać będzie wszystkie charakterystyczne elementy umowy o pracę, nie oznacza, że zawsze jest ona ważna. Czynność taka może bowiem być uznana przez organ rentowy jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Dlatego też w pierwszej kolejności zawierając umowę o pracę w okresie ciąży kobieta winna mieć na uwadze, aby praca w niej określona była faktycznie wykonywana. ZUS może bowiem zakwestionować rodzaj umowy łączącej strony, twierdząc iż została ona zawarta dla pozoru lub też w celu obejścia prawa. Z treści przepisów zawartych w kodeksie cywilnym wynika, iż czynności takie są nieważne. Warto pamiętać, iż ciężar dowodu, iż strony złożyły fikcyjne oświadczenia woli spoczywa na ZUS. W tym miejscu warto przytoczyć kilka orzeczeń Sądu Najwyższego:

  • „jeżeli strony nie zamierzały osiągnąć skutków wynikających z umowy, w szczególności jeżeli nie doszło do podjęcia i wykonywania pracy, a jedynym celem umowy było umożliwienie skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego – umowa taka, jako pozorna, dotknięta jest nieważnością.” ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt II UK 164/05 ).
  • „umowę o pracę uważa się za zawartą dla pozoru, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie o pracę jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy.” ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt II UK 321/04, II UK 149/09 ),
  • „jeżeli strony nie zamierzały osiągnąć skutków wynikających z umowy, w szczególności, jeżeli nie doszło do podjęcia i wykonywania pracy ( w umówionym rozmiarze ), a jedynym celem umowy było umożliwienie skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, umowa taka jest pozorna – art. 83 k.c.” ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt III AUa 782/12 )

 Należy wskazać, iż generalnie „dążenie kobiety w ciąży do uzyskania przez zawarcie umowy o pracę ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może być uznane za zmierzające do obejścia prawa.” ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2007 r., sygn. akt I UK 324/06 ). Jednakże zwracam uwagę, iż w pewnych sytuacjach czynność taka może zostać uznana za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, np.:

  • „zawarcie przez kobietę w ciąży, opłacającej składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i działalność tę kontynuującą, umowy o pracę w celu uzyskania wyższych zasiłków przysługujących z ubezpieczenia chorobowego może być ocenione jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.” ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2006 r., sygn. akt I UK 168/05 )
  • „sprzeczność z zasadami współżycia społecznego może polegać na świadomym osiąganiu nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu.” ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2008 r., sygn. akt II UK 210/07 )
  • „umowa o pracę w przypadku jej wykonywania nie może być oceniana jako zawarta w celu obejścia ustawy ( art. 58 § 1 k.c. ), nie oznacza to jednak, że czynność ta ogłaby być oceniana w płaszczyźnie zgodności jej celu z zasadami współżycia społecznego ( art. 85 § 2 i 3 k.c. w zw. z art. 300 k.p.)

 Powyższe okoliczności należy mieć na uwadze przed podpisaniem umowy o pracę z pracownicą w ciąży, aby nie narazić się na zarzut, iż dana czynność jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego czy też pozorna.

Magdalena Muzyk r.pr.