Kontrola trzeźwości w pracy

Tryb sprawdzania, czy pracownik spożywał alkohol, określa rozporządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej z dnia 6 maja 1983 r.  w sprawie warunków i sposobu dokonywania badań na zawartość alkoholu w organizmie. Zgodnie z brzmieniem § 8 w/w rozporządzenia na żądanie podejrzanego pracownika kierownik zakładu pracy lub osoba przez niego upoważniona jest obowiązana zapewnić przeprowadzenie badania stanu trzeźwości pracownika.

Z powyższego wynika, iż z jednej strony pracodawca nie może nikogo zmusić do poddania się badaniu alkomatem albo do pobrania krwi w celu wykonania badań na zawartość alkoholu. Natomiast z drugiej strony na pracodawcy ciąży obowiązek, wynikający z art.17 ust. 1 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, odsunięcia od pracy pracownika lub niedopuszczenia go do niej, jeżeli ma uzasadnione podejrzenie, że stawił się on w zakładzie pracy po spożyciu alkoholu lub w nim go spożywał. Odmowa pracownika poddaniu się badaniu trzeźwości nie uchroni go przed jego przeprowadzeniem. W takiej sytuacji pracodawca może bowiem zażądać, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 3 cyt. ustawy, aby badanie stanu trzeźwości pracownika przeprowadził organ powołany do ochrony porządku publicznego, tj. Policja.

Należy pamiętać, iż brak zgody albo nieżądanie badań przez pracownika stanowić będzie dla niego okoliczność obciążającą. Orzecznictwo stoi na stanowisku, iż „wprawdzie pracownik nie ma obowiązku poddania się badaniu przy użyciu probierza trzeźwości, jednak odmowa poddania się takiemu badaniu nie polepsza sytuacji pracownika. Z reguły trzeźwy pracownik nie ma interesu w tym, aby odmówić użycia probierza trzeźwości. ( wyrok SN z 24 maja 1985 r., sygn. I PRN 39/1985, zob. wyrok SN z 22 września 2002 r., sygn I PK 576/03 ).

Wskazać należy, iż w obowiązujących przepisach nie ma wyraźnego upoważnienia pracodawców do przeprowadzania prewencyjnego, wyrywkowego badania stanu trzeźwości pracowników. Badanie alkomatem zawsze winno być uzasadnione okolicznościami. Będzie tak w sytuacji, gdy np. pracownik zachowuje się  w sposób świadczący o spożyciu alkoholu lub, gdy świadkowie potwierdzają, że widzieli jak pracownik spożywał alkohol , np. przed rozpoczęciem pracy. Zdaniem komentatorów jedynie w uzasadnionych przypadkach pracodawca może wprowadzić systematyczne, prewencyjne kontrole stanu trzeźwości pracowników ( np. codzienne przed dopuszczeniem do pracy ), jednakże powinien wcześniej uprzedzić o tym pracowników, opisując zasady przeprowadzania takiego badania oraz – po konsultacji z przedstawicielami pracowników – ogłosić je w sposób ustalony w danym zakładzie, tak aby wszyscy pracownicy zostali z nimi zapoznani. W literaturze wskazuje się, iż badania takie powinny być dopuszczalne, w oparciu o przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, w zakładach gdzie pracownicy pracują w warunkach stwarzających zagrożenie dla zdrowia lub życia ( np. kierowcy, operatorzy maszyn, pracownicy szpitala ). Jednakże zdaniem niektórych komentatorów, nawet w wymienionych wyżej przypadkach dopuszczalność przeprowadzania takich badań jest wątpliwa, albowiem pracodawca regularnie kontrolujący trzeźwość pracownika mógłby się narazić na zarzut naruszenia jego godności.

Reasumując, należy wskazać, iż w aktualnym stanie prawnym brak jest jednoznacznej odpowiedzi czy pracodawca może przeprowadzać wyrywkowe kontrole pracowników na obecność alkoholu w ich organizmie. Praktyka tak może bowiem zostać skutecznie zakwestionowana.

Magdalena Muzyk, radca prawny